Δε θα είμαι καθόλου ψύχραιμη σε αυτό το ποστ, προειδοποιηθήκατε.
Επειδή σίγουρα θα το διαβάσει η μαμά μου αυτό, να πιθανές άγνωστες λέξεις:
AI = Artificial Intelligence/Τεχνητή Νοημοσύνη
Anime = Ιαπωνικό στυλ animation/ κινουμένων σχεδίων
Credits = εύσημα/έπαινος
Αλγόριθμος = Μία σειρά ενεργειών αυστηρά καθορισμένων και εκτελέσιμων σε πεπερασμένο χρονικό διάστημα με στόχο την επίλυση ενός προβλήματος
(Ήμουνα τέταρτο πεδίο, δεν ξέρω αν σας το έχω πει)
Έστω ότι ζεις κάτω από μια πέτρα, που το δέχομαι φουλ σε αυτή την οικονομία. Να σου πω, λοιπόν τον καημό μου. Υπάρχει τον τελευταίο καιρό ένα τρέντ, να χρησιμοποιούν οι άνθρωποι ένα φίλτρο τεχνητής νοημοσύνης για να μετατρέψουν τις φωτογραφίες τους σε στιγμιότυπα από τις ταινίες του Ιαπωνικού στούντιο παραγωγής ταινιών κινουμένων σχεδίων, το Studio Ghibli, με το ανάλογο στυλ anime. Είναι πολύ χαρακτηριστικό στυλ τέχνης, καθώς το συγκεκριμένο στούντιο έχει δημιουργήσει διαμάντια στον χώρο του animation και κλασικούρες όπως το “Spirited Away”, “Howl’s Moving Castle”, “Ponyo”, “My Neighbour Totoro” και πάρα πολλές άλλες.
Έχω χρησιμοποιήσει κι εγώ Chat GPT και AI ART έχω κάνει. Αλλά ενημερώθηκα και μετανόησα. Γι’ αυτό είμαι σήμερα εδώ, με αυτό το αρθράκι, μπας και πάθετε το ίδιο. Γιατί το καταλαβαίνω να μην ξέρει κάποιος τις επιπτώσεις από ένα απλό Ghibli φίλτρο. Προκειμένου να κρατήσω αυτό το άρθρο όσο πιο σύντομο γίνεται, δε θα ασχοληθώ με όσες πτυχές του θέματος θα ήθελα. Σήμερα θα δικάσουμε την AI “τέχνη” μόνο. Το υπόσχομαι.
ΞΕΚΙΝΑΕΙ Η ΔΙΚΗ.
Ένας αγαπημένος μου αρχαιολόγος και δημιουργός στο ίνσταγκραμ (ονόματα δε λέμε οικογένειες δε θίγουμε) ΜΕ ΠΡΟΔΩΣΕ ΜΕ ΤΟΣΗ ΑΠΟΝΙΑ (χρησιμοποιεί επανειλημμένα ΑΙ για να διαφημίσει το νέο του βιβλίο) (που να το πάρετε, θα είναι πιθανότατα πολύ ωραίο αν σας αρέσει η μυθολογία και πέραν της ελληνικής). Του έκανα παρατήρηση. Η απάντησή του ήταν
“ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΤΟ ΓΛΥΤΩΣΟΥΜΕ ΠΑΙΔΙΑ. ΗΡΘΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ.”
ΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΦΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΑΚΚΚΚΚ αυτού του είδους την ιδεολογία. Ψάχνω να βρω μια καλή παροιμία να ταιριάζει εδώ, είμαι σίγουρη ότι υπάρχει κάποια. Αλλά δε μου έρχεται οπότε θα φτιάξω μια δικιά μου. Αχέμ. “Αφού έχουμε τόσοι λέπρα, ας φτύσουμε.” Οκ δεν είναι το κατάλληλο άθλημα για μένα οι παροιμίες. Αλλά αυτό που θέλω να πω, είναι πως θεωρώ τελείως ηλίθιο να υπάρχει ήδη μία κακή κατάσταση και να χρησιμοποιείς την πιθανή επιδείνωσή της σαν δικαιολογία για να κάνεις κακές επιλογές.
“ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΦΘΗΝΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΗ”
Η τέχνη μπορεί να είναι ακριβή, αλλά είναι επίσης εργασία! Πόσο πια να την υποβαθμίσουμε; Χρειάζεται κόπο, χρόνο, υλικά και ικανότητα. Και όλα αυτά, ναι, θα τα πληρώσεις.
Κάποιοι ρωτάνε: Γιατί πλέον είναι όλα άσχημα; Τα σπίτια, τα έπιπλα, τα ρούχα. Άκου αυτό. Στην Αρχαία Αίγυπτο οι καλλιτέχνες ζούσαν σαν μία κοινότητα, παρήγαγαν όμορφα έργα που θα άντεχαν στο χρόνο και θα τους πλήρωναν αντίστοιχα. Ζούσαν μία αξιοπρεπέστατη ζωή, ήταν μεσαία τάξη. Γιατί αυτή ήταν η δουλειά τους, ήταν το μόνο που χρειαζόταν να κάνουν και το έκαναν καλά. Αργότερα όμως η ποσότητα έγινε πιο σημαντική από την ποιότητα και πλέον η αγορά δεν αναζητά καλή κι ανθεκτική τέχνη, αλλά φθηνή και ΠΟΛΛΗ παραγωγή. Και πλέον έχουμε “άσχημα” σπίτια, ρούχα, έπιπλα που θα αντέξουν ελάχιστα και καλλιτέχνες που ψάχνουν για δουλειά.
(Το πρόβλημα είναι ένα τεράστιο παγόβουνο και σας μιλάω μόνο για την κορυφή του αλλά για κάτι παραπάνω θα ήμουν καθηγήτρια σε πανεπιστήμιο με το αντίστοιχο μάθημα. Συνεχίζω λοιπόν.)
Προσβάσιμη η τέχνη είναι έτσι κι αλλιώς. Σίγουρα, κάποιοι άνθρωποι βρίσκονται σε προνομιούχα θέση και έχουν πρόσβαση στην αγορά έργων κλπ. Το καταλαβαίνω ότι δεν είναι για όλους εύκολο να πάνε σε μια πινακοθήκη ή σε μια συναυλία. Αλλά δεν είναι αυτά απαραίτητα. ΤΑ ΑΠΛΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΥ ΜΑΣ ΚΑΝΟΥΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΕΡΟΥΣ. Για το θεό, οι άνθρωποι ζωγράφιζαν από όταν πρωτοεμφανίστηκαν στη Γη. Ο Ουγκ μπορούσε να κουνήσει το κάρβουνό του και να φτιάξει ένα μαμούθ στη σπηλιά του και αυτό σήμαινε κάτι γι’ αυτόν και για την κοινότητά του. Ε, αν το έκανε ο Ουγκ στην Παλαιολιθική Εποχή, τότε μάλλον μπορείς κι εσύ. Επίσης το ίντερνετ είναι εδώ, έχουμε μεγαλύτερη πρόσβαση σε κάθε μορφής τέχνη από ποτέ. Τέχνη από κάθε μέρος του κόσμου, από κάθε εποχή, κάθε είδους.
Ο ΜΠΕΤΟΒΕΝ ΗΤΑΝ ΚΟΥΦΟΣ
Ο ΜΟΝΕΤ ΗΤΑΝ ΤΥΦΛΟΣ
Ο ΜΗΧΑΗΛ ΑΓΓΕΛΟΣ ΕΙΧΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΝΟ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ
Ο ΠΙΚΑΣΟ ΚΑΙ Ο ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΕΙΧΑΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ
Καμία δικαιολογία για προσβασιμότητες. Άιντε.
“ΕΙΔΩΛΟΠΟΙΕΙΤΕ ΤΟΝ ΜΙΓΙΑΖΑΚΙ”
Ο Hayao Miyazaki είναι ο ιδρυτής του Studio Ghibli και σκηνοθέτης. Για να συνεννοούμαστε, ο άνθρωπος είναι 84 ετών, ζωή να’ χει, δημιουργεί αριστουργήματα, βγαίνει στη σύνταξη, τα παίρνει στο κρανίο με την ανθρωπότητα, ξαναπιάνει δουλειά, δημιουργεί νέο αριστούργημα.
Είναι απίστευτα σημαντικό το γεγονός ότι ένα τόσο μεγάλο στούντιο παραγωγής κινουμένων σχεδίων χρησιμοποιεί την παραδοσιακή τεχνική animation, δηλαδή της ζωγραφικής στο χέρι, καρέ καρέ.
Αυτό το gif είναι από μία σκηνή με διάρκεια 4”. Για να ολοκληρωθεί, χρειάστηκε 1 χρόνο και 3 μήνες. “Είναι τόσο σύντομο, βέβαια… Αλλά άξιζε.”, ακούμε τους καλλιτέχνες να λένε. Πάρτε μια στιγμή και παρατηρήστε πώς κάθε σώμα λέει μία ιστορία. Και αυτό ένα gif είναι μόνο…
Ξέρω πως ο κος Miyazaki δεν είναι αγγελουδάκι. Αλλά θα ήταν ψέμα κι άδικο να μην παραδεχτούμε την ποιότητα της τέχνης του. Έχει ξοδέψει πάρα πολλά χρόνια να λέει ιστορίες για τον πόλεμο, την αντίσταση, τον περιβαλλοντισμό. Προκειμένου να παράγει το AI φίλτρο μία κακή εικόνα, όχι απλά κλέβει το έργο αυτών των ανθρώπων, αλλά πηγαίνει ενάντια σε όλα όσα πρεσβεύει το έργο αυτό. Ανέκαθεν ήταν κεντρικά θέματα στη δουλειά του Μιγιαζάκι η άρνηση του πολέμου, της μαζικότητας και της αυτοματοποίησης. Δεν είναι απλά παιδικές ταινίες, μιλάνε για την απανθρωποποίηση των γηγενών, την εξουσία και την απληστία που ξεπερνούν τον ανθρώπινο έλεγχο, τους κινδύνους της μαζικής καταστροφής και του ιμπεριαλισμού και της αντοχής του ανθρώπου και της φύσης. Μας προειδοποιούν για τον φασισμό, για το πόσο εύκολο είναι να ξεχαστεί η ιστορία.
Και είναι ο Μιγιαζάκι αρκετά ευθύς, ε.
Όποιος τα φτιάχνει αυτά τα πράγματα δεν έχει ιδέα τι είναι ο πόνος και είμαι εντελώς αηδιασμένος. (…) Πιστεύω πως αυτή είναι μια προσβολή στην ίδια τη ζωή.
Επίσης, αν κάπου κάποια ταινία Ghibli χάνει από πλοκή, κερδίζει από εικόνα, κάθε κίνηση είναι εκφραστική, κάθε παλέτα προσεκτικά διαλεγμένη, κάθε πινελιά γεμάτη ζωή. Θα αφήσω κάποια τοπία.
“ΝΑΙ ΑΛΛΑ ΜΕ ΣΩΣΤΗ ΧΡΗΣΗ-“
Υπάρχει τρόπος να γίνει χρήση του ΑΙ χωρίς τόσο άσχημες θυσίες; Είναι ειλικρινής αυτή μου η ερώτηση. Ελάτε να σας πω κάποια πράγματα.
Το AI εκπαιδεύεται με το να κατηγοριοποιεί κοινά χαρακτηριστικά.
Βάζεις μία εντολή, ένα prompt. “Παραλία στη Μεσόγειο με πολλούς ανθρώπους, σε στυλ Monet”. Και όσο πιο αναλυτική είναι η εντολή σου, τόσο το καλύτερο. Και σου το φτιάχνει. Στο στυλ του Monet. Και πού ξέρει το καλώδιο πώς ζωγράφιζε ο Monet, ε;
Πριν πολλά χρόνια είχα πετύχει στην ΕΡΤ κάποιο ντοκιμαντέρ. Αναφερόταν στο αν οι μηχανές είναι εξυπνότερες από τον άνθρωπο. Το θυμάμαι αμυδρά, αλλά θα προσπαθήσω να εξηγήσω αυτό που μου έμεινε.
Έστω ότι έχεις ένα ρομπότ. Και θες να είναι τόσο έξυπνο που να αναγνωρίζει ζώα και να σου λέει τι ζώο του δείχνεις (στην εικόνα που εισάγεις). Και έστω ότι δεν υπάρχει ήδη κάποιος έτοιμος αλγόριθμος για να το επιτύχεις αυτό. Τι κάνεις; Πρέπει να εκπαιδεύσεις το ρομπότ σου.
Του δείχνεις μία εικόνα με μία γάτα και του λες “Αυτό είναι μία γάτα.”. Και μετά κι άλλη μία και άλλη μία κι άλλη μία. Το ρομπότ σου το έχεις φτιάξει έτσι ώστε να μπορέσει να βρει τα κοινά σε αυτές τις εικόνες. Σχήμα αυτιών. Μουστάκια. Τέσσερα πόδια. Μέχρι που θα καταλήξει σε έναν δικό του ορισμό για το τι είναι γάτα, μία λίστα χαρακτηριστικών. Για να το τεστάρεις, θα του δείξεις μία νέα εικόνα μίας γάτας και θα το ρωτήσεις τι ζώο είναι αυτό. Θα πάει το ρομποτάκι σου και θα τσεκάρει τη λίστα του. Και θα σου δώσει ανάλογη απάντηση. Και το τεστάρεις και κάνεις διορθώσεις μέχρι να αναγνωρίζει όσες το δυνατόν περισσότερες γάτες.
Κάτι τέτοιο έλεγε το ντοκιμαντέρ.
Αυτή η διαδικασία ακολουθεί έναν επαγωγιστικό τρόπο κατασκευής συμπεράσματος.
Να σας θυμίσω τον επαγωγικό συλλογισμό:
Προκείμενη 1: Το Πιπέρι έχει τέσσερα πόδια
Προκείμενη 2: Η Χάιδω έχει τέσσερα πόδια
Προκείμενη 3: Η Ασπρούλα έχει τέσσερα πόδια
Προκείμενη 4: Το Πιπέρι, η Χάιδω και η Ασπρούλα είναι γάτες
Συμπέρασμα: Όλες οι γάτες έχουν τέσσερα πόδια
Πηγαίνουμε δηλαδή από πολλά μεμονωμένα στοιχεία σε έναν γενικό κανόνα. Ο επαγωγισμός, αν και πολύ βασικός για τις επιστήμες, αμφισβητείται αρκετά. Ίσως κάποια γάτα να μην έχει τέσσερα πόδια. Αλλά αν δε βρω και δω με τα μάτια μου γάτα με τρία πόδια, θα πιστεύω πως όλες, μα όλες οι γάτες έχουν τέσσερα. Γι’ αυτό και ο επαγωγισμός θεωρείται αναξιόπιστος.
(Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που τα ΑΙ είναι κουτά)
Επιστρέφω στην εκπαίδευση του μηχανήματος.
Απαιτείται, λοιπόν να το ταϊσεις ΧΙΛΙΑΔΕΣ παραδείγματα προκειμένου να φτάσει σε επίπεδο να αναγνωρίζει και να αναπαράγει τόσο συγκεκριμένα prompts. Για να ξέρει το καλώδιο πώς να ζωγραφίζει σαν τον Monet ή σαν τον Miyazaki ή σαν τον Χ καλλιτέχνη στο ίντερνετ, πρέπει πρώτα να δει πάρα, πάρα πολλά παραδείγματα. ΚΑΙ ΠΟΥ ΤΑ ΒΡΙΣΚΕΙ ΑΥΤΑ ΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ θα με ρωτήσετε. Αθώα, γλυκά μου πλάσματα…
ΤΑ ΚΛΕΒΕΙ.
Για να βγάλουν οι εταιρείες τα λεφτάκια τους δημιουργώντας τα ΑΙ εργαλεία και πουλώντας τις εικόνες που παράγουν, χρησιμοποιούν την τέχνη αμέτρητων καλλιτεχνών, όχι μόνο χωρίς να τους πληρώνει, αλλά χωρίς καν την άδειά τους.
Ήδη η κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ένα τεράστιο ζήτημα στον χώρο της τέχνης (βλέπε μεγάλες εταιρείες fast fashion να κλέβουν συνεχώς σχέδια από μικρούς αυτόνομους καλλιτέχνες). Η δε νομοθεσία δε βοηθάει ιδιαίτερα την προστασία και τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Αν είχε υπάρξει κάποια πρόοδος σε αυτό το ζήτημα, η χρήση ΑΙ για την παραγωγή τέχνης μας έχει γυρίσει πίσω στο μηδέν. Σα να λέμε, και με συγχωρείτε για την έκφραση αλλά άρθρο μου είναι ό,τι θέλω κάνω, κλασμένους τους έχουμε τους καλλιτέχνες. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι δε θα πίστευαν στα βαμμένα με αιλάινερ ματάκια τους.
Στη σπάνια περίπτωση που το ΑΙ έχει εκπαιδευτεί με θεμιτούς τρόπους, μη χαρείτε. Αυτό δεν το καθιστά λιγότερο επικίνδυνο. Η εκπαίδευση του AI παράγει γύρω στα 626.000 κιλά διοξειδίου του άνθρακα, περίπου πέντε φορές το διοξείδιο που παράγει ένα αυτοκίνητο σε όλη τη ζωή του.
Λόγω των ΑΙ αποβάλλονται επικίνδυνες χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένου του μολύβδου, του υδραργύρου και του καδμίου, που μπορούν να μολύνουν το έδαφος και το νερό.
Χρειάζονται λοιπόν πολλές έρευνες για την καλύτερη δυνατή χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αντίστοιχη νομοθεσία και ευαισθητοποίηση του κοινού για την υπεύθυνη χρήση της. Αυτό το άρθρο είναι μία αρχή. Καλή δουλειά!
“Ένσταση! Το εξώφυλλο αυτού του άρθρου είναι ΑΙ-“
Απορρίπτεται. Είναι ζωγραφισμένο από τη @itzi.artz . Έχει και την υπογραφή της. Αγαπητό μεγάλο μου κοινό, κάντε μια προσπάθεια να εξασκηθεί το μάτι σας στο να αναγνωρίζει αληθινή τέχνη από τεχνητή νοημοσύνη. Ψάξτε για υπογραφές, για speedpaints (κι αυτά με προσοχή γιατί πλέον τα μιμούνται κι αυτά τα ΑΙ). Μετρήστε τα δάχτυλα, πώς πέφτει το φως και την κατεύθυνση στις σκιές, πόσο κατανοητές είναι οι μορφές των αντικειμένων… Αν το έργο δεν έχει credit, δηλαδή αν δεν υπάρχει κάποια ένδειξη για τον καλλιτέχνη, μην ασχοληθείτε, μην το στηρίζετε. Ακόμα κι αν δεν είναι ΑΙ, σε αυτό το σπίτι δίνουμε τα σωστά credits στους δημιουργούς! Εξασκηθείτε, κάνει καλό. Και πιο παρατηρητικοί θα γίνετε και ίσως εκτιμήσετε περισσότερο την τέχνη έτσι.
Τελικές Σκέψεις
Οι τελικές σκέψεις είναι για την ακρίβεια αυτό που έγραψα πρωτού γράψω όλο το παραπάνω κείμενο.
Η τέχνη είναι η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ, ΟΧΙ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ. Αυτό που θα πάρεις από το AI είναι κενό, άψυχο. Σκουπίδι. Θες να δεις τον εαυτό σου σε ταινία Ghibli; Προσπάθησε να το φτιάξεις μόνος σου. ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕ, ΣΟΒΑΡΟΛΟΓΩ. Ίσως δε βγει τέλειο, ίσως και να βγει και χάλια, να μην έχει καμία σχέση με αυτό που έχεις στο μυαλό σου. Αλλά αυτή η διαδικασία, ο κόπος, τα νεύρα, το σβήσιμο, μέχρι και να το σκίσεις στο τέλος, ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΟΥΣΙΑ, αυτή είναι η χαρά, αυτό κάνει την τέχνη να αξίζει. Και στο τέλος θα νιώθεις και καλά με τον εαυτό σου που δοκίμασε κάτι. Μπορεί και να βγει καλό. Ή ΔΙΑΟΛΕ ΠΛΗΡΩΣΕ ΕΝΑΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ ΝΑ ΣΟΥ ΦΤΙΑΞΕΙ ΚΑΤΙ. Υπόσχομαι πως και θα το ξάνει χίλιες φορές καλύτερο από ό,τι θα κατάφερνε ποτέ το AI και θα έχεις υποστηρίξει έναν ΑΝΘΡΩΠΟ στη δουλειά του.
Υ.Γ.: Ορκίζομαι θα γυρίσω στα ιστορικά μου άρθρα μετά από αυτό πριν με πάρει χαμπάρι το αφεντικό
