Ξυπνώντας από το υπερκαταναλωτικό κόμμα των εκπτώσεων του Νοεμβρίου, έκανα μια αναδρομή στις σημαντικότερες ειδήσεις του μήνα και ανάμεσα σε αυτές ξεχώρισα μία. Η βρετανική ομάδα ακτιβιστών, “Just Stop Oil” για άλλη μια φορά επιτέθηκε στην διάσημη Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου (The National Gallery). Το θύμα τους; Ο πίνακας «Η Αφροδίτη στον καθρέφτη της» (“RokebyVenus”) του Diego Velázquez.
Περιγράφοντας συνοπτικά το γεγονός, στις 6/11, δύο ακτιβιστές (ή μάλλον καλύτερα βανδαλιστές) της κακόφημης περιβαλλοντικής ομάδας, φορώντας τα χαρακτηριστικά μπλουζάκια με το λογότυπο τους και χρησιμοποιώντας μικρά σφυράκια έκτακτης ανάγκης (όμοια με αυτά που έχουν τα αστικά και υπεραστικά λεωφορεία για εύκολη θραύση γυαλιού) κατέστρεψαν το προστατευτικό τζάμι της κορνίζας του πίνακα. Το LondonCNN κάλυψε την είδηση πρώτο ενώ στην εφαρμογή X η “Just Stop Oil” ανέβασε περήφανη βίντεο με το κατόρθωμα των μελών της.
Δεν είναι η πρώτη φορά (και όσο και αν το ελπίζουμε, ούτε η τελευταία) που μια ακτιβιστική ομάδα δρα με τέτοιον τρόπο κρατώντας έργα τέχνης ως “ομήρους” για να περάσουν το οικολογικό μήνυμα τους. Η πρώτη επίθεση της “Just Stop Oil” σε πίνακα, που έγινε πρωτοσέλιδο, ήταν η ρίψη τοματόσουπας κονσέρβας στο έργο του Van Gogh “Sunflowers” ενός από τους πιο πολύτιμους πίνακες της “The National Gallery”. Με τον πίνακα να αγοράστηκε πριν χρόνια σε τιμή 40 εκατομμυρίων δολαρίων (σήμερα θα ξεπερνούσε τα 100 εκατομμύρια σε δημοπρασία), το ερώτημα που είχαν θέσει τότε οι ακτιβίστριες με το χέρι κολλημένο στον τοίχο της πινακοθήκης, ήταν αρκετά εύλογο. “Τι αξίζει περισσότερο, η τέχνη ή η ζωή;”. Έπειτα όμως εμφανίστηκε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο με την ίδια αλλά και διάφορες άλλες ομάδες να παίρνουν θάρρος δημιουργώντας ένα βλαβερό trend ακτιβισμού.
και πετρέλαιο σε έργο του Klimt στο Μουσείο Leopold της Βιέννης / artnews.com Νοέμβριος 2022
Δυστυχώς ανακάλυψαν μια αποτελεσματική μέθοδο που τους δίνει τα απαραίτητα “5 minutes of fame” για να προβάλουν το μήνυμα τους καθώς και τεράστια δημοσιότητα μέσω πολλαπλής αναπαραγωγής στα ΜΜΕ. Οπότε ήταν κάπως αναμενόμενο να βλέπουμε τέτοιες ειδήσεις από εδώ και πέρα. Επειδή όμως σιγά σιγά ο κόσμος συνηθίζει να διαβάζει τέτοια νέα, για να επαναφέρουν τον WOW παράγοντα πήγαν τον βανδαλισμό τους ένα βήμα παραπέρα αυτή την φορά προσπαθώντας να βλάψουν το έργο τέχνης. Προηγουμένως οι τούρτες, πουρέδες και σούπες, δεν διαπερνούσαν το προστατευτικό τζάμι, τώρα όμως μπορεί όντως να προκληθούν ζημιές αν στο μέλλον αποφασίσουν κάτι πιο δραστικό όπως ας πούμε … να ανάψουν καμιά φωτιά.
Ενώ κρίνεται όντως επιτακτική η δράση ενάντια στις πετρελαιοβιομηχανίες που αδιαφορούν για οτιδήποτε πέρα από το κέρδος και θυσιάζουν έναν πλανήτη που δεν τους ανήκει, κρίνεται επίσης απαράδεκτο να βανδαλίζεις ένα έργο τέχνης που αποτελεί κληρονομιά ολόκληρης της ανθρωπότητας. Όπως έχουμε υποχρέωση να διατηρήσουμε τον πλανήτη για τις επόμενες γενιές έτσι πρέπει να διασώσουμε και την πολιτισμική κληρονομιά που έχει δημιουργηθεί πάνω στην “διαστημική μας πέτρα”. Κάπως έτσι θεωρώ εγώ ότι χάνεται ένα αξιόλογο μήνυμα κατά την μεταφορά του στην μάζα, που με την σειρά της όχι απλά θα χλευάσει τον δήθεν “ενάρετο” σκοπό, αλλά θα αποδομήσει κίνητρα και ήθη. Αμαυρώνεται έτσι και η δράση άλλων πραγματικά αξιόλογων οικολογικών ομάδων κατατάσσοντες τες όλες στην ίδια βλακώδη ομπρέλα της “Just Stop Oil”.
Με ποιόν τρόπο όμως θα ξυπνήσουμε τον κόσμο ώστε να αλλάξουμε τον ρου των πραγμάτων;
Η απάντηση είναι χρησιμοποιώντας την τέχνη ως μέσο και όχι ως αφορμή για αφύπνιση. Θες παράδειγμα; Η υπερ-ταλαντούχα Olivia Colman πρόσφατα μας σύστησε στο alter ego – evil twin της, την Oblivia Coalmine. Το ευφυέστατο όνομα λογοπαίγνιο (oblivious = επιλήσμων & coal mine = ανθρακωρυχείο) σε συνδυασμό με το sleek μαλλί, smokey eye, red lip και latex σύνολο δείχνει μια περσόνα, περήφανη CEO εταιρίας πετρελαίου.
Στο βίντεο σάτιρα που θυμίζει διαφημιστική καμπάνια, η “Oblivia” περηφανεύεται για τα ετήσια κέρδη που πήγασαν από χρήματα της εργατικής τάξης και συγκεκριμένα των συνταξιούχων, σε μια προσπάθεια να ενημερωθούν οι Βρετανοί για τις επενδύσεις του κρατικού ταμείου συντάξεεων σε ορυκτά καύσιμα. Να ένας δημιουργικός τρόπος για να προβληματίσεις πάνω στο ίδιο θέμα χωρίς να βανδαλίσεις μουσείο και να πας φυλακή.
Τέτοια συμβάντα γίνονται και μετά όντας τουρίστες θα γκρινιάξουμε αν ο πίνακας βρίσκεται 1 χιλιόμετρο μακριά και χρειάζονται κιάλια για να τον δεις (να ναι καλά οι 100 κάμερες με ζουμ των σύγχρονων κινητών). Με τους φύλακες στην National Gallery να έχουν ptsd και αντανακλαστικά spiderman, σίγουρα δεν γλυτώνεις το χούφτωμα στον έλεγχο την επόμενη φορά που θα επισκεφτείς κάποιο γνωστό μουσείο.
